Những năm gần đây, Canada tiếp tục là một trong những thị trường tăng trưởng ổn định đối với xuất khẩu giày dép của Việt Nam. Kim ngạch xuất khẩu đã duy trì xu hướng mở rộng trong dài hạn nhờ lợi thế thuế quan từ CPTPP và nhu cầu nhập khẩu cao của thị trường Canada. Việt Nam hiện thuộc nhóm các nhà cung cấp giày dép lớn tại Canada, đặc biệt trong các phân khúc giày thể thao và giày phổ thông. Tuy nhiên, để duy trì đà tăng trưởng bền vững và mở rộng thị phần trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gia tăng, các doanh nghiệp Việt Nam cần chuyển dịch từ mô hình gia công sang tham gia sâu hơn vào các khâu có giá trị cao như thiết kế, phát triển sản phẩm và xây dựng thương hiệu riêng.
Thị trường Canada đang chứng kiến sự cạnh tranh mạnh mẽ từ các nhà cung cấp lớn như Trung Quốc, Indonesia, Ấn Độ và Bangladesh. Các quốc gia này không chỉ có lợi thế về chi phí sản xuất mà còn sở hữu chuỗi cung ứng tương đối hoàn chỉnh, bao gồm nguồn nguyên liệu da, vật liệu tổng hợp và công nghệ chế biến. Điều này giúp họ linh hoạt hơn trong việc phát triển sản phẩm và đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật của thị trường. Trong khi đó, lợi thế cạnh tranh của Việt Nam hiện nay chủ yếu nằm ở năng lực sản xuất quy mô lớn và kinh nghiệm gia công cho các thương hiệu quốc tế.
Phân tích đối thủ cạnh tranh trên thị trường Canada cùng phân khúc như Trung Quốc, Indonesia, Ấn Độ, Bangladesh cũng cho thấy Việt Nam khá yếu về chuỗi cung ứng hoàn chỉnh cho ngành. Ấn Độ và Bangladesh có thế mạnh về da thuộc và vật liệu tổng hợp. Indonesia, ngoài da giày còn có cao su, gỗ, sợi tổng hợp. Các nước này còn có công nghệ nhuộm, làm da giả và da thuộc trình độ cao. Các phụ liệu bằng sắt dùng trong giày dép cũng sẵn có, giúp kiến tạo năng lực thiết kế và tạo kiểu dáng mới.
Nói cách khác, chiến lược gia tăng kim ngạch dựa vào các đơn hàng gia công và dựa vào phân khúc thị trường trung cấp là khó khả thi vì Việt Nam không có nhiều lợi thế cạnh tranh. Ở phân khúc cao cấp, các nhà sản xuất nội địa Canada tiếp tục chiếm giữ thị phần ổn định do nắm giữ kinh nghiệm thị trường cho các mặt hàng đặc chủng (giày đi tuyết, giày chơi thể thao mùa đông…) và nhờ ý thức ủng hộ các thương hiệu nội địa của người dân Canada. Bên cạnh đó, trong phân khúc cao cấp, Việt Nam khó có năng lực vượt qua các đối thủ cạnh tranh như Italia, Tây Ba Nha, Bồ Đào Nha, Đức… vì đây là những nước có truyền thống thuộc da và có công nghiệp phụ trợ để thực hiện các mặt hàng cao cấp (khoá móc, zip, lông thú…).
Sản xuất thương hiệu riêng của Việt Nam cần hướng vào phân khúc thu nhập trung bình thấp của giới trẻ, chịu khó thay đổi và sẵn sàng tiêu dùng vì đây vẫn còn là các thị trường ngách nhiều tiềm năng, có biên độ lợi nhuận cao. Các doanh nghiệp Việt Nam cần tích cực tham gia các Hội chợ, triển lãm quốc tế vì đây vừa là cơ hội làm việc trực tiếp với các nhà mua buôn để tìm kiếm các đơn hàng gia công vừa là cơ hội để mở rộng khả năng tham gia vào các phân khúc giày dép thời trang, giày dép đi biển, giày dép trẻ em và giày dép trong nhà… Ngoài ra, cũng có thể tính đến chuyên môn hoá vào các loại giày dép đặc chủng, giày dép bảo hộ, giày đồng phục công nghiệp (giày làm hầm lò, giày phòng cháy, giày làm nghề gỗ…) để có thị trường và thương hiệu riêng uy tín, tránh phụ thuộc vào các đơn hàng gia công và các điều kiện của đối tác vì Việt Nam sẽ sớm không còn ưu thế về giá nhân công (Nike đang chuyển dần tỷ trọng sản xuất sang Indonesia là một ví dụ).
Canada hiện có 41 triệu dân và có lượng nhập cư dự đoán ổn định ở mức 400.000 người năm để đạt quy mô dân số 100 triệu người vào năm 2100. Khoảng 12 triệu người tiêu dùng Canada ở độ tuổi 35-44 – là độ tuổi tiêu dùng giày dép nhiều nhất. Gần một nửa thị trường giày dép bán lẻ là giày nữ. Là top 5 nước tiêu dùng nhiều giầy dép nhất trên thế giới, xu thế này sẽ còn tiếp diễn, đảm bảo cho thị trường Canada tăng trưởng ổn định và có khả năng dự báo. Tuy nhiên, về ngắn hạn, do tác động của lạm phát, người tiêu dùng Canada sẽ giảm tiêu dùng đối với các mặt hàng không quá cấp thiết như giày dép, nhất là trong bối cảnh Chính phủ và doanh nghiệp Canada vẫn cho lựa chọn làm việc tại nhà. Dự báo các mặt hàng giày dép được tiêu dùng nhiều trong thời gian tới tiếp tục là giày thể thao, dép ở nhà và giày thời trang giá rẻ. Người tiêu dùng Canada quan tâm nhiều đến các chứng chỉ xác nhận quy trình sản xuất xanh, bền vững, và công bằng (bình đẳng giới) của doanh nghiệp (WRAP, LEED). Ngoài ra, người tiêu dùng Canada cũng rất quan tâm đến sản phẩm dán nhãn Eco, chứng nhận vật liệu (GOLS, FSC, Oeko-Tex 100, GOTS…) và khả năng tái chế[2] của sản phẩm. Vì vậy, các doanh nghiệp da giày Việt Nam phải tích cực chuẩn hoá, đổi mới quy trình sản xuất, đồng thời cần chuẩn bị cả theo hướng tự động hoá, giảm hàm lượng nhân công trong sản xuất để nâng cao năng lực cạnh tranh.
Về quy định liên quan đến sản phẩm giày dép, luật điều chỉnh chủ yếu là Luật an toàn sản phẩm tiêu dùng Canada. Luật chủ yếu để đảm bảo người tiêu dùng không mua phải các sản phẩm không an toàn hoặc nguy hại cho sức khoẻ. Đối với sản phẩm giày dép, cần lưu ý thêm quy định về quảng cáo và dán nhãn hàng hoá dệt may, chủ yếu là các nhãn hướng dẫn sử dụng (theo quy chuẩn của Hội đồng tiêu chuẩn quốc gia Canada). Cơ quan các vấn đề tiêu dùng và Cơ quan cạnh tranh Canada giám sát việc sử dụng nhãn Eco-label. Khi xuất khẩu sang Canada, nhà nhập khẩu/nhà bán lẻ sẽ yêu cầu được cung cấp đầy đủ các thông tin liên quan đến sản phẩm (địa chỉ sản xuất, nguồn gốc thành phần). Trên sản phẩm khi bán còn phải có đầy đủ thông tin của nhà nhập khẩu, nhà bán lẻ. Theo Phụ lục E của Quy định Quảng cáo và Ghi nhãn Hàng dệt may của Canada, “giày bao ngoài, ủng, giày, dép đi trong nhà, lót giày, [và] lót giày” đều được miễn các yêu cầu ghi nhãn của Đạo luật Ghi nhãn Hàng dệt may.
Hiện nay, da giày là sản phẩm xuất khẩu của Việt Nam có kim ngạch lớn thứ 5 vào Canada. Năm 2021, theo số liệu sở tại, Việt Nam đã xuất khẩu khoảng 543 triệu USD vào thị trường Canada, tăng 12% trong giai đoạn 2018-2021. Luân phiên hàng năm, tại Canada có một số hội chợ liên quan trong lĩnh vực như:
- Hội chợ công nghiệp da giày do Hiệp hội da giày và may mặc Canada tổ chức tháng 2 và tháng 8 hàng năm
- Hội chợ Dệt may và da giày toàn cầu do Tập đoàn Cocktail Int tổ chức ở Toronto vào tháng 3 hàng năm.
Các doanh nghiệp quan tâm, mời truy cập Trang thông tin của Thương vụ tại vntradetoca.org và liên hệ với Thương vụ qua email: ca@moit.gov.vn; vntradetoca@gmail.com.
[1] https://www.iccc.or.id/wp-content/uploads/2020/08/Market-Research-Report-Footwear-February-2017.pdf
[2] Xem thêm bài Các quy định mới của Canada về bao bì nhựa.
