Ngày 21/4/2026, Tòa án Thương mại Quốc tế Canada (Canadian International Trade Tribunal – CITT) chính thức khởi xướng điều tra tự vệ toàn cầu đối với hàng nhập khẩu một số sản phẩm gỗ, bao gồm: (i) tủ gỗ và tủ lavabo; (ii) sàn gỗ cứng; và (iii) đồ nội thất lưu trữ bằng gỗ chế biến. Đây là cuộc điều tra được tiến hành theo chỉ đạo của Bộ trưởng Tài chính Canada sau khi Liên minh sản phẩm gỗ Canada cho rằng lượng nhập khẩu tăng nhanh đang gây thiệt hại nghiêm trọng hoặc đe dọa gây thiệt hại nghiêm trọng cho ngành sản xuất trong nước.
Đây là vụ điều tra tự vệ thứ hai Canada khởi xướng chỉ trong vòng hơn một tháng, sau vụ điều tra đối với rau chế biến đông lạnh và đóng hộp vào tháng 3/2026. Diễn biến này cho thấy Canada đang quay trở lại sử dụng công cụ tự vệ với tần suất dày hơn, không chỉ để xử lý các cú sốc nhập khẩu bất thường mà còn để chủ động giám sát những ngành tiêu dùng có sản xuất nội địa nhưng dễ bị tổn thương trước làn sóng nhập khẩu giá thấp hoặc dòng thương mại bị chuyển hướng từ các thị trường khác.
Phạm vi điều tra và những điểm doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý
CITT đang xem xét ba nhóm sản phẩm gồm: (i) tủ gỗ và tủ lavabo (wood cabinets and vanities); (ii) sàn gỗ cứng và sàn gỗ kỹ thuật (hardwood flooring); và (iii) đồ nội thất lưu trữ bằng gỗ chế biến (engineered wood storage furniture).
Tuy nhiên, hướng dẫn phân loại hàng hóa do CITT ban hành hiện vẫn còn nhiều điểm chưa đầy đủ, đặc biệt đối với mô tả về phương pháp sản xuất và cấu tạo sản phẩm. Do đó, doanh nghiệp không nên chỉ dựa vào tên gọi thương mại hoặc mã HS để kết luận rằng hàng hóa của mình nằm ngoài phạm vi điều tra.
Đối với nhóm sàn gỗ, cần lưu ý CITT phân biệt giữa: (i) sàn gỗ cứng tự nhiên; (ii) sàn gỗ kỹ thuật nhiều lớp; (iii) các loại ván ghép thanh; và (iv) các sản phẩm hoàn thiện bề mặt. Một số dòng sản phẩm sử dụng lõi composite, veneer gỗ tự nhiên hoặc công nghệ ghép lớp vẫn có thể bị coi là thuộc phạm vi điều tra, dù doanh nghiệp trước đây xem đây là nhóm vật liệu hoàn thiện khác.
Đối với nhóm tủ gỗ và tủ lavabo, doanh nghiệp cần rà soát kỹ: (i) sản phẩm hoàn chỉnh; (ii) bán thành phẩm; (iii) bộ phận tủ, mặt tủ, khung tủ; (iv) tủ bếp lắp ghép; (v) tủ lavabo phòng tắm; và (vi) các bộ sản phẩm đi kèm. Trong một số trường hợp, sản phẩm xuất khẩu theo dạng tháo rời để lắp ráp tại Canada vẫn có thể bị xem là thuộc phạm vi điều tra nếu cấu phần và mục đích sử dụng tương đương với tủ hoàn chỉnh.
Đối với nhóm đồ nội thất lưu trữ bằng gỗ chế biến, phạm vi có thể bao gồm: (i) tủ đựng đồ; (ii) tủ hồ sơ; (iii) kệ có ngăn kéo; (iv) tủ quần áo; (v) tủ đầu giường; (vi) tủ nhiều ngăn; và (vii) các sản phẩm lưu trữ tương tự sử dụng MDF, particle board, plywood hoặc các vật liệu gỗ kỹ thuật khác. Ngược lại, một số sản phẩm nội thất trang trí hoặc nội thất đa chức năng có thể được loại trừ nếu chứng minh được chúng không có chức năng lưu trữ chính.
Hướng dẫn mới của CITT có yêu cầu rất chặt chẽ và chưa có tiền lệ
Khác với nhiều vụ việc phòng vệ thương mại trước đây, CITT đã ban hành bộ hướng dẫn trình bày thông tin rất chi tiết cho từng nhóm sản phẩm. Các mẫu biểu yêu cầu doanh nghiệp phải: (i) trình bày đúng theo biểu mẫu do CITT ban hành; (ii) tách riêng dữ liệu theo từng nhóm sản phẩm; (iii) mô tả chính xác cấu tạo, vật liệu, quy trình sản xuất và công năng sử dụng; (iv) tuân thủ nghiêm ngặt giới hạn số trang, số phụ lục và định dạng; và (v) không sử dụng biểu mẫu hoặc cấu trúc trình bày khác với mẫu của CITT.
Đây là điểm đặc biệt quan trọng bởi CITT đã nêu rõ rằng thông tin nộp sai định dạng, thiếu chi tiết hoặc không bám sát mẫu biểu có thể không được xem xét đầy đủ. Doanh nghiệp vì vậy cần sử dụng trực tiếp các form mẫu do CITT công bố, đồng thời chuẩn bị kỹ hồ sơ kỹ thuật cho từng dòng sản phẩm.
Vấn đề ngoại lệ: cần rà soát kỹ các “original exclusions” và khả năng bổ sung ngoại lệ mới
CITT đồng thời công bố danh mục “original exclusions” – tức các ngoại lệ ban đầu đối với một số dòng hàng cụ thể. Tuy nhiên, các ngoại lệ này được mô tả khá bất thường, nhiều trường hợp dựa trên đặc điểm kỹ thuật, cấu tạo, vật liệu hoặc công năng rất hẹp. Vì vậy, doanh nghiệp không nên mặc nhiên cho rằng hàng hóa của mình được miễn trừ chỉ vì tên gọi hoặc mô tả gần giống.
Đặc biệt, nhiều ngoại lệ được xây dựng dựa trên: (i) kích thước hoặc thông số kỹ thuật cụ thể; (ii) tỷ lệ vật liệu gỗ tự nhiên và vật liệu nhân tạo; (iii) công dụng chuyên biệt; và (iv) phương thức sản xuất hoặc lắp ráp.
Doanh nghiệp cần đối chiếu chính xác từng sản phẩm với mô tả của CITT. Nếu hàng hóa chỉ khác một phần nhỏ về vật liệu, độ dày, số lớp, kích thước hoặc cấu trúc, rất có thể sẽ không được hưởng ngoại lệ.
Ngoài các ngoại lệ ban đầu, CITT cũng để ngỏ khả năng bổ sung thêm ngoại lệ mới trong quá trình điều tra. Đây là điểm doanh nghiệp Việt Nam cần tận dụng. Nếu sản phẩm của doanh nghiệp: (i) có phân khúc khác biệt rõ với hàng sản xuất tại Canada; (ii) có đặc tính kỹ thuật riêng; (iii) không cạnh tranh trực tiếp với sản phẩm nội địa; (iv) chỉ chiếm thị phần rất nhỏ; hoặc (v) không có nguồn cung thay thế tại Canada, thì doanh nghiệp có thể đề nghị được loại trừ riêng khỏi phạm vi áp dụng biện pháp.
Các đề nghị ngoại lệ sẽ có cơ hội thành công cao hơn nếu được chuẩn bị cùng với nhà nhập khẩu Canada, khách hàng phân phối hoặc luật sư địa phương và có đầy đủ dữ liệu chứng minh.
Tiêu chí áp dụng biện pháp không giống nhau giữa các nhóm nước
Một điểm rất quan trọng là Canada đang áp dụng tiêu chí đánh giá thiệt hại khác nhau đối với các đối tác FTA, theo đó, CITT chỉ liệt kê các nước Hoa Kỳ, Mexico, Chile, Colombia, Israel, Hàn Quốc, Panama và Peru được xem xét theo một tiêu chí riêng, khác với phần còn lại của thế giới.
Điều này đặc biệt đáng chú ý trong bối cảnh hàng nhập khẩu từ Trung Quốc có thể bị chuyển hướng sang Canada thông qua các thị trường khác. Nếu Canada cho rằng dòng nhập khẩu từ châu Á đang gia tăng đồng thời và tạo sức ép lên ngành nội địa, khả năng Canada áp dụng biện pháp theo hướng rộng là khá cao.
Việt Nam không thuộc nhóm các nước được xem xét riêng đã nêu trên. Vì vậy, nếu Canada kết luận rằng nhập khẩu từ “phần còn lại của thế giới” gây thiệt hại nghiêm trọng cho ngành sản xuất trong nước, hàng hóa của Việt Nam có nguy cơ nằm trong phạm vi áp dụng biện pháp, kể cả khi thị phần của Việt Nam không phải lớn nhất.
Đánh giá nguy cơ đối với Việt Nam
Việt Nam hiện là nhà xuất khẩu lớn thứ tư vào Canada đối với nhóm hàng HS 94, sau Hoa Kỳ, Trung Quốc và Mexico. Năm 2025, xuất khẩu của Việt Nam thuộc nhóm này đạt khoảng 725 triệu USD, tăng 22,8% so với năm 2024 và chiếm trên 8% thị phần tại Canada.
Đối với nhóm HS 44, năm 2025 xuất khẩu của Việt Nam sang Canada đạt khoảng 45 triệu USD, tăng gần 26% so với năm trước. Dù thị phần chỉ khoảng 1,4%, Việt Nam vẫn là nhà cung cấp lớn thứ tư sau Hoa Kỳ, Trung Quốc và Thổ Nhĩ Kỳ.
Tốc độ tăng trưởng nhanh trong khi Canada đang chú trọng các nhóm hàng liên quan trực tiếp đến nhà ở, chi phí sinh hoạt và chuỗi bán lẻ khiến nguy cơ đối với doanh nghiệp Việt Nam tăng lên đáng kể.
Mức độ rủi ro sơ bộ đối với từng nhóm hàng có thể đánh giá như sau: (i) tủ gỗ, tủ lavabo, tủ đựng đồ bằng gỗ chế biến – mức cảnh báo cao; (ii) sàn gỗ cứng và vật liệu hoàn thiện nội thất bằng gỗ – mức cảnh báo cao; (iii) đồ nội thất gia dụng bằng gỗ khác – mức cảnh báo trung bình đến cao; (iv) hàng gia dụng và trang trí nhà ở bằng vật liệu khác – mức cảnh báo trung bình; và (v) hàng tiêu dùng ngách, có thiết kế hoặc công năng khác biệt rõ với sản xuất nội địa Canada – mức cảnh báo thấp đến trung bình.
Ngược lại, nguy cơ sẽ thấp hơn đối với các dòng hàng mà Canada gần như không có năng lực sản xuất tương ứng, hoặc những sản phẩm của Việt Nam khác biệt rõ về kiểu dáng, công năng, phân khúc khách hàng và không cạnh tranh trực tiếp với sản phẩm nội địa.
Những việc doanh nghiệp cần làm ngay
Thông thường, các vụ điều tra tự vệ của Canada diễn ra nhanh hơn so với điều tra chống bán phá giá hoặc chống trợ cấp. Vì vậy, doanh nghiệp cần chuẩn bị ngay từ bây giờ, không chờ đến khi có thông báo áp dụng biện pháp. Doanh nghiệp cần tập trung vào một số hành động ngắn hạn, gồm: (i) đăng ký tham gia vụ việc và nộp Notice of Participation đúng hạn; (ii) chuẩn bị dữ liệu xuất khẩu, giá bán, mô tả kỹ thuật và khách hàng trong 3–5 năm gần đây; (iii) phối hợp sớm với nhà nhập khẩu, hiệp hội và luật sư tại Canada; (iv) xây dựng lập luận rằng hàng hóa của mình không gây thiệt hại đáng kể cho ngành sản xuất Canada; (v) chuẩn bị phương án ứng phó, bao gồm khả năng đề nghị ngoại lệ riêng hoặc điều chỉnh thị trường xuất khẩu nếu bị áp dụng biện pháp và (vi) theo dõi các mốc thời gian nêu tại đây: https://decisions.citt-tcce.gc.ca/citt-tcce/rs/en/item/18683/index.do
Kết luận
Vụ điều tra tự vệ đối với sản phẩm gỗ lần này là tín hiệu cho thấy Canada đang tăng cường sử dụng công cụ phòng vệ thương mại đối với các ngành tiêu dùng có sản xuất trong nước. Với tốc độ tăng xuất khẩu mạnh của Việt Nam trong các nhóm hàng gỗ nội thất và vật liệu hoàn thiện, nguy cơ Việt Nam bị ảnh hưởng là đáng kể, dù chưa thể khẳng định Việt Nam là mục tiêu chính.
Doanh nghiệp Việt Nam cần coi đây là tín hiệu cảnh báo sớm, khẩn trương rà soát danh mục sản phẩm, chuẩn bị dữ liệu, phối hợp với đối tác Canada và tham gia đầy đủ vào quá trình điều tra để giảm thiểu rủi ro bị áp dụng biện pháp tự vệ.
