Canada là một đất nước nhập cư đa sắc tộc với dân số Hồi giáo ước tính lên đến khoảng 2 triệu người và ước tính sẽ tăng lên 4 triệu người vào năm 2035 và là cộng đồng tôn giáo lớn nhất Canada hiện nay, sau Thiên chúa giáo. Cùng với tốc độ tăng dân số, tốc độ tăng trưởng của ngành thực phẩm Halal ở Canada cũng liên tục ở mức 2 chữ số từ gần 10 năm nay (trung bình 13-15%). Thị trường halal tại Canada được định giá khoảng 1.5 tỷ USD và dự kiến sẽ đạt 2 tỷ USD vào năm 2025 và 2.2 tỷ USD vào 2030, nhờ vào các yếu tố như tăng trưởng dân số, thu nhập khả dụng ngày càng cao và quá trình toàn cầu hóa ngày càng mạnh mẽ. Không chỉ người Hồi giáo ở Canada có nhu cầu đối với sản phẩm Halal mà cả người tiêu dùng không đạo Hồi cũng có nhận thức ngày càng cao về lợi ích của các sản phẩm halal do quan niệm rằng chúng an toàn hơn và có chất lượng cao hơn so với các sản phẩm không phải halal.
Canada là nước xuất khẩu nông sản và thực phẩm chế biến lớn trên thế giới với giá trị xuất khẩu lên tới 40 tỷ CAD hàng năm. Trong bối cảnh đa dạng hoá thị trường và đặc biệt để đối phó với chiến tranh thuế quan, Canada có nhu cầu hướng đến các thị trường ngoài Hoa Kỳ, trong đó có các thị trường Hồi giáo. Chính phủ Canada dành ưu tiên lớn cho việc mở cửa thị trường Halal và đáp ứng các tiêu chí sản xuất Halal đối với nông sản, thịt và thực phẩm chế biến ở Canada. Ở Canada có bốn cơ quan cấp giấy chứng nhận Halal là Halal Monitoring Authority, HIC Canada, Canadian Halal Food Certifying Agency và ISNA Canada Halal. Các cơ quan hỗ trợ xuất khẩu của Canada như TCS, EDC đều nỗ lực tạo ra cơ hội kinh doanh cho các nhà sản xuất, nhà cung cấp và nhà phân phối các sản phẩm và dịch vụ halal.
Các công ty Canada đang nhận ra cơ hội này và bắt đầu đầu tư vào thị trường halal, với nhiều doanh nghiệp thực phẩm và phi thực phẩm hiện đang cung cấp các sản phẩm được chứng nhận halal. Đặc biệt là các công ty trong lĩnh vực thịt chế biến ở Canada hầu hết đều đã được đào tạo để nắm bắt yêu cầu và quy định đối với thịt halal và các công ty chưa sản xuất/giết mổ Halal đều có định hướng chuyển đổi sản xuất để phục vụ thị trường nội địa và toàn cầu vì các sản phẩm thịt (bò, cừu và gia cầm) của Canada đã có sẵn danh tiếng về việc không chứa hóa chất độc hại và hormone. Ngoài các công ty sản xuất thực phẩm chế biến và sản xuất nông sản/thịt, các nhà hàng ở Canada cũng có xu hướng nhằm vào phân khúc người tiêu dùng Halal, đặc biệt các quán ăn nhanh như Boston Pizza, KFC, Cluck N Cleaver, Yum!, Popeye’s…
Đối với các sản phẩm nhập khẩu vào Canada muốn mang nhãn Halal, Cơ quan giám sát thực phẩm Canada (CFIA) yêu cầu phải được các cơ quan cấp chứng chỉ Halal có uy tín và được công nhận. Các sản phẩm phải có chứng chỉ Halal trên nhãn hiệu với tên đầy đủ của cơ quan cấp chứng chỉ[1]. Chứng chỉ Halal có giá trị 1 năm ở Canada cho mỗi sản phẩm có mức giá tối thiểu khoảng 800 CAD. Đối với sản phẩm nước ngoài, các cơ quan cấp chứng chỉ Halal của Canada chỉ chứng nhận dựa trên mẫu sản phẩm gửi cùng với danh mục thành phần và các chứng chỉ kèm theo của các cơ quan khác (FDA, Health Canada…) chứ không có thanh sát thực tế tại nhà máy (chỉ kiểm soát tiêu chuẩn Halal về nguyên liệu và quy trình sản xuất). Quá trình đánh giá Halal mất từ 2-6 tuần và sau đó mỗi sản phẩm sẽ được cấp chứng chỉ bản giấy và bản điện tử.
Ngoài tiêu chuẩn Halal, tất nhiên, để vào được thị trường Canada, thực phẩm và nông sản nhập khẩu vào Canada chịu sự điều chỉnh của Luật Thực phẩm và Dược phẩm (FDA); Quy định về Thực phẩm và Dược phẩm (FDR); Luật về thực phẩm an toàn cho người Canada (SFCA), Quy định về thực phẩm an toàn cho người Canada (SFCR). Cả Bộ y tế Canada và Cơ quan kiểm tra thực phẩm Canada (CFIA) đều có trách nhiệm kiểm soát các vấn đề liên quan đến ghi nhãn thực phẩm. Bộ y tế Canada ban hành các quy định và tiêu chuẩn liên quan đến sức khoẻ, an toàn và chất lượng dinh dưỡng thực phẩm. Cơ quan kiểm tra thực phẩm Canada ban hành quy định liên quan đến ghi nhãn, quảng cáo, tiêu chuẩn nhận dạng sản phẩm và thực thi các quy định về ghi nhãn; cơ quan này cũng ban hành hướng dẫn vè quy trình nhập khẩu thực phẩm vì mục đích thương mại và thực thi các hiệp định quốc tế liên quan đến sản phẩm F&B. Một số nội dung quan trọng liên quan đến ghi nhãn sản phẩm đóng gói là: 1. Nhãn ghi song ngữ Anh-Pháp; 2. Tên sản phẩm; 3. Khối lượng sản phẩm; 4. Tên nhà sản xuất/nhập khẩu và địa chỉ; 5. Danh mục nguyên liệu, bao gồm cả thông tin về phẩm màu, các chất gây dị ứng hoặc chứa gluten; 6. Bảng dinh dưỡng (% theo ngày và cả các thông tin về hàm lượng muối, đường và chất béo bão hoà); 7. Ngày hết hạn và hướng dẫn bảo quản[2]. Các quy định về việc ghi nhãn được ban hành từ 12/2016 và chính thức có đầy đủ hiệu lực bắt buộc từ 12/2022/ Việc không tuân thủ ghi nhãn sẽ chịu phạt theo quy định tại Hình phạt tiền hành chính với sản phẩm nông nghiệp và thực phẩm. Ngoài ra, Canada không cho sử dụng một số phụ gia thực phẩm công bố rõ trong Luật FDA. FDA cũng quy định quy trình sản xuất, đóng gói, bảo quản và kiểm định các sản phẩm F&B và các quy định đăng ký đối với nhà nhập khẩu vào Canada[3]. Quy trình thẩm định và lấy mẫu sản phẩm được quy định trong Luật thành lập Cơ quan kiểm tra thực phẩm Canada. Bộ các vấn đề toàn cầu và Cơ quan dịch vụ biên giới Canada cùng thực thi Luật cấp phép xuất nhập khẩu (EIPA), áp dụng thuế hạn ngạch và kiểm soát nhập khẩu một số sản phẩm nông nghiệp[4]. Bộ môi trường Canada kiểm soát xuất nhập khauar và trung chuyển các cây trồng thú vật nêu trong công ước CITES. Cơ quan đo lường Canada xây dựng tiêu chuẩn cho các sản phẩm theo Luật Đo lường Canada.
Ở cấp độ tỉnh bang, mỗi tỉnh bang có thể có thêm quy định bổ sung đối với thực phẩm, chủ yếu liên quan đến vệ sinh dịch tễ, bao bì và ngôn ngữ, phân phối và bán lẻ[5]. Gần đây, các tỉnh bang cũng có thêm quy định về yêu cầu tái chế. Nhằm loại bỏ hoàn toàn rác thải nhựa vào năm 2030 và tiến tới nền kinh tế tuần hoàn trong công nghiệp nhựa, trong năm 2023, Chính phủ Canada sẽ xây dựng các quy chuẩn ghi nhãn mới liên quan đến dấu hiệu “có thể tái chế” trên sản phẩm và các quy định về ghi nhãn đối với sản phẩm nhựa có thể tự huỷ. Sau khi có quy chuẩn này, Canada chắc chắn sẽ đưa ra các hướng dẫn cụ thể về việc cấm nhập khẩu các sản phẩm có bao bì bằng nhựa không mang biểu tượng tái chế. Mặc dù chưa có quy định bắt buộc về việc ghi nhãn bao bì nhựa mang biểu tượng tái chế, hiện nay, các doanh nghiệp thực phẩm chế biến Canada đã bắt đầu ráo riết thiết kế và tìm nhà cung cấp các loại bao bì thực phẩm bằng nhựa có khả năng tái chế. Dự kiến, các yêu cầu mới đối với bao bì sản phẩm nhựa sẽ tập trung vào hàm lượng tái chế (ví dụ nhựa resin), phương pháp tái chế xây dựng theo khuyến nghị của các cơ sở tái chế ở Canada. Canada sẽ hạn chế các sản phẩm sử dụng bao bì nhiều lớp (multipackaging) nếu không cần thiết. Các doanh nghiệp bán lẻ khi nhập hàng vào Canada chắc chắn sẽ đặt ra các yêu cầu này với các nhà sản xuất. Nhìn chung, từng sản phẩm sẽ có thêm quy định riêng về SPS và thủ tục nhập khẩu; các nhà xuất khẩu vì vậy phải làm việc kỹ với các đối tác môi giới và nhập khẩu trước khi xuất hàng.
Thị trường halal ở Canada gồm nhiều kênh phân phối khác nhau, bao gồm siêu thị, đại siêu thị, các nhà bán lẻ độc lập và các nhà bán lẻ trực tuyến. Các siêu thị và đại siêu thị là kênh phân phối lớn nhất, chiếm phần lớn thị trường. Tuy nhiên, các nhà bán lẻ độc lập và phân khúc bán lẻ trực tuyến được dự báo sẽ có tốc độ tăng trưởng cao nhất, nhờ vào sự phát triển của các nền tảng thương mại điện tử trong việc mua sắm các sản phẩm halal. Trong khuôn khổ lối sống Halal, thị trường Halal ở Canada cũng khá giống các thị trường thực phẩm chế biến khác ở nhu cầu đa dạng hoá sản phẩm vì người tiêu dùng Halal Canada có nhu cầu ngày càng cao với các sản phẩm mới, exotic/phi truyền thống, do cởi mở hơn với du lịch, mạng xã hội và có lối sống bận rộn. Sự gia tăng nhu cầu đối với các sản phẩm Halal chế biến sẵn/tiện lợi và các sản phẩm Halal dinh dưỡng cao. Khẩu vị của thị trường Canada nói chung và Halal Canada nói riêng thiên về độ mặn và ngọt cao, mặc dù người tiêu dùng đã có nhận thức rõ hơn về việc hạn chế tiêu thị đường, muối. Các sản phẩm Việt Nam có danh tiếng như nem rán, phở… là biểu tượng chung về sự ưa thích ẩm thực nhưng muốn tiếp cận cộng đồng Halal phải theo tiêu chuẩn Halal.
Hiệp định CPTPP đã mở ra cho các nhà xuất khẩu Việt Nam những cơ hội tiếp cận thị trường thuận lợi hơn các đối thủ cạnh tranh từ Trung Quốc hay ASEAN nhờ việc miễn thuế cho hầu hết các sản phẩm. Hiện nay, các sản phẩm nguồn gốc châu Á vào Canada chủ yếu là bánh kẹo, thực phẩm chế biến, nước uống không cồn và sốt chấm các loại. Đây cũng là những sản phẩm được đánh giá là có mức độ tăng trưởng cao trong giai đoạn 2022-2025. 10 sản phẩm nông sản thực phẩm chế biến Việt Nam xuất khẩu nhiều nhất vào địa bàn vẫn là: thuỷ sản-thực phẩm chế biến (nem rán, tôm chiên, bánh tôm, thực phẩm chay đông lạnh…), rau quả, hạt điều sấy tẩm các vị, cà phê-chè và , hạt tiêu, bánh kẹo, mì phở bún, rau quả đóng hộp, nước sốt nước chấm. Các doanh nghiệp Việt Nam muỗn xuất khẩu thực phẩm chế biến vào Canada cần quan tâm cả khả năng Canada là nước cung cấp các nguyên liệu đầu vào Halal cho quá trình chế biến tại Việt Nam để xuất khẩu vào các thị trường Halal khác. Tuy nhiên, tháchthức để vào được thị trường Halal Canada không nhỏ vì chi phí chứng nhận quá cao (theo đầu sản phẩm) trong khi chỉ có giá trị 1 năm và có sự cạnh tranh gay gắt từ các thị trường cung cấp sản phẩm Halal truyền thống.
Về cách thức tiếp cận thị trường Halal Canada: các siêu thị, cửa hàng đặc sản và cửa hàng tạp hóa độc lập tìm nguồn cung thực phẩm chế biến thông qua các nhà nhập khẩu, nhà bán buôn, đại lý môi giới. Tuy nhiên, các nhà bán lẻ cũng có tìm kiếm các mặt hàng mới tại các hội chợ, triển lãm để tìm kiếm các mặt hàng mới và tiết kiệm chi phí[6]. Cơ hội để tiếp cận thị trường Canada cũng nhiều hơn khi các sản phẩm có cả chứng chỉ Halal vì đa số các nhà nhập khẩu đều có xu hướng tìm kiếm các sản phẩm có khả năng phổ quát. Các nhà xuất khẩu Việt Nam có thể tìm kiếm thông tin về các nhà nhập khẩu của Canada qua các kênh: Database các nhà nhập khẩu Canada[7]; đăng ký làm thành viên của Cơ quan hỗ trợ thương mại Canada[8] để được hỗ trợ kết nối hoặc thông qua dịch vụ của các bên môi giới[9]. Ngoài ra, các doanh nghiệp có thể cân nhắc tham gia các hội chợ lớn tại Canada trong lĩnh vực thực phẩm chế biến như: SIAL 2025[10], Hội chợ Halal Canada[11], Hội chợ nhà hàng Canada[12], Hội chợ bán buôn thực phẩm đặc sản bờ Tây[13], Hội chợ đổi mới sáng tạo trong ngành bán buôn[14], Hội chợ thực phẩm dinh dưỡng CHFA[15]… và truy cập thường xuyên trang thông tin của Thương vụ để nắm được các cơ hội kết nối, các thông tin mới và các hoạt động hỗ trợ đặc thù của Thương vụ.
TS. Quỳnh Trần, Tham tán Thương mại Việt Nam tại Canada
[1] https://inspection.canada.ca/en/food-labels/labelling/industry/method-production-claims
[2] Ngoài ra, do thị hiếu tiêu dùng, các sản phẩm có chỉ dẫn địa lý (GI) cũng dễ được khách hàng tin cậy và ưa chuộng.
[3] Giấy phép nhập khẩu có giá trị 2 năm và là yêu cầu bắt buộc để nhập khẩu/
[4] Danh mục kiểm soát nhập khẩu: https://laws-lois.justice.gc.ca/eng/regulations/C.R.C.,_c._604/page-1.html#h-558579
[5] Quy định của Alberta: https://www.alberta.ca/food-safety.aspx; British Colombia: https://www2.gov.bc.ca/gov/content/health/keeping-bc-healthy-safe/food-safety/food-safety-legislation; Manitoba: https://www.gov.mb.ca/health/publichealth/environmentalhealth/protection/food.html; Quebec: https://www.mapaq.gouv.qc.ca/fr/md/Lois/Pages/loisetreglements.aspx; Saskatchewan: https://www.saskatchewan.ca/residents/environment-public-health-and-safety/food-safety
[6] Xem thêm bài Hệ thống phân phối bán lẻ tại thị trường Canada: https://vntradetoca.org/he-thong-phan-phoi-ban-le-tai-thi-truong-canada/
[7] https://ised-isde.canada.ca/site/canadian-importers-database/en
[8] https://tfocanada.ca/log-in-register/
[9] https://www.canadianfruit.com; http://www.naproduce.com
[10] https://vntradetoca.org/dang-ky-tham-du-trien-lam-thuc-pham-lon-nhat-bac-my-sial-canada-2025/
[11] https://www.halalexpocanada.com
[14] https://groceryinnovations.com
[15] https://chfa.ca/en/Events/chfa-now
