Ngành nhôm ép đùn (aluminum extrusion) của Canada đang vận động Chính phủ nước này áp dụng một cơ chế hạn ngạch thuế quan (tariff-rate quota – TRQ) tương tự như đã áp dụng với thép từ năm 2025, trong bối cảnh nhập khẩu nhôm ép đùn từ một số nước, trong đó có Việt Nam, tăng nhanh. Dù Canada chưa chính thức công bố biện pháp mới với nhôm, kinh nghiệm thực tế từ ngành thép cho thấy đây là loại chính sách có thể ảnh hưởng nhanh và mạnh đến doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam, nên cần được theo dõi và chuẩn bị sớm.
Việt Nam bị nêu tên trong vận động chính sách
Theo số liệu do chính ngành nhôm ép đùn Canada công bố, so với mức bình quân tháng của giai đoạn 2023-2024, xuất khẩu nhôm ép đùn của Việt Nam sang Canada trong năm 2026 đã tăng khoảng 60%, lên khoảng 1,2 triệu kg/tháng – mức cao nhất trong nhóm 4 nước bị nêu tên (cùng Thái Lan, Thổ Nhĩ Kỳ, UAE). Ngành nhôm Canada cho rằng đây là hệ quả của việc dòng hàng chuyển hướng sau khi Hoa Kỳ áp thuế cao lên nhôm nhập khẩu, và đang đề nghị Chính phủ Canada áp dụng cơ chế bảo hộ song song với thép, bao gồm khả năng thiết lập TRQ cho nhôm.
Bài học từ ngành thép: hạn ngạch tính theo quá khứ có thể “khóa” doanh nghiệp ở mức thấp
Từ giữa năm 2025, Canada đã ba lần siết hạn ngạch nhập khẩu thép: hạn ngạch cho các nước không có FTA giảm từ 50% xuống còn 20% khối lượng nhập khẩu năm 2024; hạn ngạch cho các nước có FTA (bao gồm Việt Nam theo CPTPP) giảm từ 100% xuống còn 75% của năm 2024. Vượt hạn ngạch, hàng hóa phải chịu thêm thuế 50%. Điểm đáng lưu ý nhất đối với doanh nghiệp Việt Nam là hạn ngạch được tính dựa trên số liệu nhập khẩu năm 2024 – đúng giai đoạn xuất khẩu sắt thép Việt Nam sang Canada sụt giảm mạnh – khiến hạn ngạch được cấp cho Việt Nam ở mức rất thấp. Hệ quả là bất kỳ nỗ lực nào của doanh nghiệp nhằm tăng lại thị phần trong năm 2025-2026 gần như lập tức vượt hạn ngạch và bị áp thuế 50%, dù Việt Nam có FTA với Canada. Ngoài ra, hạn ngạch còn được quản lý theo quý: nếu vượt hạn ngạch của quý, hàng phải chịu thuế ngay, không được sử dụng phần hạn ngạch dư của cả năm – đòi hỏi doanh nghiệp phải theo dõi sát tiến độ xuất khẩu theo từng quý, điều mà nhiều doanh nghiệp Việt Nam trướcnay chưa quen thực hiện.
Số liệu thực tế cho thấy rõ tác động: trong năm 2025, xuất khẩu sản phẩm sắt thép (HS 73) của Việt Nam sang Canada giảm 14,7%so với cùng kỳ 2024; trong 6 tháng đầu năm 2026, tiếp tục giảm 9,4%. Đáng chú ý, ngay cả nhóm hàng đang tăng trưởng tốt cũngkhông tránh khỏi rủi ro chính sách: xuất khẩu thìa dĩa, dao kéo (HS 82, sản phẩm phái sinh từ thép) của Việt Nam tăng tới 39,2%trong cùng kỳ, nhưng nhóm sản phẩm phái sinh này cỏ rủi ro sẽ bị Canada áp thuế phổ cập 25% mà không được miễn trừ theo CPTPP, và danh mục sản phẩm phái sinh này được dự báo sẽ còn mở rộng.
Một quy định khác cần đặc biệt lưu ý là quy tắc xuất xứ theo công đoạn nấu luyện (“melt and pour”): thép hoặc nhôm có nguyên liệu (phôi/billet) được nấu chảy và đúc tại Trung Quốc vẫn bị áp thuế bổ sung 25% khi vào Canada, kể cả khi công đoạn cán, tạo hình hay gia công cuối cùng được thực hiện tại Việt Nam và sản phẩm có xuất xứ Việt Nam theo quy tắc CPTPP. Quy định này hiện đã áp dụng với thép và với một số sản phẩm nhôm, nên doanh nghiệp sử dụng nguyên liệu billet nhôm hoặc phôi thép nhập khẩu cần chủ động xác minh nguồn gốc nấu luyện của nguyên liệu đầu vào.
Khuyến cáo đối với doanh nghiệp
Dù Canada hiện chưa chính thức áp TRQ đối với nhôm, các diễn biến vận động chính sách gần đây cho thấy nguy cơ này hiện hữu, và nếu xảy ra, nhiều khả năng sẽ tính hạn ngạch dựa trên một giai đoạn nền quá khứ tương tự thép. Doanh nghiệp xuất khẩu nhôm ép đùn sang Canada nên: (i) duy trì, củng cố đà tăng trưởng xuất khẩu hiện tại vì đây có thể là cơ sở xác định hạn ngạch tương lai; (ii) lưu trữ đầy đủ hồ sơ chứng minh nguồn gốc nguyên liệu billet nhôm, đặc biệt nếu có xuất xứ Trung Quốc; (iii) theo dõi sát thông báo chính sách của Bộ Tài chính, Global Affairs Canada và CBSA; và (iv) chủ động đa dạng hóa thị trường xuất khẩu để giảm rủi ro phụ thuộc. Thương vụ Việt Nam tại Canada sẽ tiếp tục theo dõi và kịp thời thông tin đến hiệp hội ngành hàng và doanh nghiệp khi có thay đổi chính thức.
Thương vụ Việt Nam tại Canada
